Kiedy zaczyna się przygodę z fotografią, liczby wygrawerowane na obiektywie mogą wydawać się abstrakcyjne i niezbyt jasne. 50 mm, 35 mm, f/1,8… Co one tak naprawdę oznaczają? A przede wszystkim – w jaki sposób wpływają na Państwa zdjęcia?
Ogniskowa jest jedną z najbardziej podstawowych pojęć, które należy zrozumieć, aby naprawdę robić postępy. Określa ona kadr, odległość, w jakiej znajduje się fotograf od obiektu, oraz ogólny klimat zdjęcia. Gdy już to zrozumie Pan/Pani, wszystko stanie się jaśniejsze, a wybór obiektywów będzie znacznie bardziej świadomy.
Czym jest ogniskowa i co oznaczają liczby na obiektywie?
Zanim zaczniemy mówić o kadrowaniu czy wyborze obiektywu, należy zrozumieć pojęcie, które determinuje wszystko inne. Ogniskowa stanowi punkt wyjścia. Prawidłowe zrozumienie jej znaczenia pozwala pojąć, dlaczego dwa obiektywy mogą dawać tak różne rezultaty, nawet w identycznych warunkach fotografowania.
Czym jest ogniskowa? Jaka jest ogniskowa f?
Ogniskowa to odległość między środkiem optycznym obiektywu a matrycą aparatu, gdy ostrość jest ustawiona na nieskończoność. Wyrażana jest w milimetrach i oznaczana literą f. Znajdą ją Państwo wygrawerowaną bezpośrednio na obiektywie: 35 mm, 50 mm, 85 mm, 200 mm…
Im mniejsza jest ta wartość, tym szerszy będzie kąt widzenia. Im wyższa, tym bardziej obiektyw powiększa obiekt i zawęża kadr. To naprawdę jest tak proste.
Liczba ta nie odnosi się zatem do fizycznej długości obiektywu. Obiektyw o ogniskowej 50 mm nie ma 50 mm długości. Jest to wartość optyczna, która odzwierciedla sposób, w jaki soczewki skupiają światło na matrycy.
Co oznacza ogniskowa 50 mm?
Ogniskowa 50 mm jest zazwyczaj nazywana ogniskową „normalną”. Przekonają się Państwo, że ta nazwa nie jest przypadkowa. W rzeczywistości jego kąt widzenia jest bardzo zbliżony do kąt widzenia ludzkiego oka. To, co widzą Państwo w wizjerze, przypomina to, co postrzegają Państwo naturalnie, bez efektu wyolbrzymienia ani kompresji.
Właśnie z tego powodu obiektyw ten jest często polecany początkującym fotografom. Zmusza on do przemieszczania się, komponowania kadru za pomocą zmian pozycji ciała oraz przemyślenia kadru, zamiast polegania na zoomie. W przypadku matrycy pełnoklatkowej obiektyw 50 mm zapewni naturalne, wyważone zdjęcia z pięknym oddaniem obiektu na tle otoczenia.
W fotografii portretowej efekt będzie autentyczny, niemal dokumentalny. W fotografii ulicznej pozwala wtopić się w scenę, pozostając niezauważonym. Jest to obiektyw wszechstronny, stonowany, który nie stara się przesadzać.
Jak obliczyć ogniskową i zrozumieć parametry obiektywu?
Dane techniczne obiektywu opowiadają pewną historię, ale trzeba umieć je odczytać. Za każdą wartością kryje się precyzyjna logika optyczna, która ma bezpośredni wpływ na Państwa zdjęcia. Oto jak rozszyfrować te dane bez konieczności posiadania dyplomu inżyniera.
Jak obliczyć ogniskową? Jak można obliczyć ogniskową?
Podstawowym wzorem w optyce jest wzór dotyczący soczewek cienkich. Zapisuje się go następująco: 1/f = 1/v + 1/u. W tym równaniu f oznacza ogniskową, v to odległość między obiektywem a matrycą, a u to odległość między obiektywem a fotografowanym obiektem.
W praktyce wzór ten znajduje zastosowanie głównie w optyce teoretycznej, jednak w terenie nie ma potrzeby jego obliczania. Mówiąc prościej, ogniskowa jest stałą charakterystyką obiektywu, podaną przez producenta i wygrawerowaną na mocowaniu. W przypadku obiektywu zmiennoogniskowego waha się ona między dwiema wartościami, na przykład 24–70 mm, w zależności od ustawienia.
To, co naprawdę ma dla Państwa znaczenie, to umiejętność interpretacji tej wartości w celu przewidzenia kadrowania, jakie uzyskają Państwo na zdjęciu.
Czy ogniskowa to f czy 1/f?
Jest to częste nieporozumienie, zwłaszcza wśród osób posiadających pewne doświadczenie w fizyce. W optyce zbieżność soczewki oznacza się jako 1/f i wyraża w dioptriach. Jest to w rzeczywistości odwrotność ogniskowej.
Ogniskowa natomiast jest oznaczana jako f i wyrażana w metrach w obliczeniach optycznych lub w milimetrach w fotografii. Kiedy mówi się, że obiektyw ma ogniskową 50 mm, chodzi właśnie o f, a nie o 1/f.
Z kolei zbieżność służy do opisania mocy soczewki. Im krótsza ogniskowa, tym większa zbieżność i tym większa moc soczewki. Aby to wyjaśnić: soczewka o ogniskowej 50 mm ma zbieżność wynoszącą 20 dioptrii. Soczewka o ogniskowej 100 mm ma zbieżność wynoszącą 10 dioptrii.
Oba pojęcia są ze sobą powiązane, ale nie oznaczają tego samego. W fotografii zawsze mówi się o wartości f, czyli ogniskowej wyrażonej w milimetrach.
Czy wartość f/1,8 odpowiada ogniskowej?
Nie, i jest to bardzo powszechne źródło nieporozumień. Oznaczenie f/1,8 nie odnosi się do ogniskowej. W rzeczywistości wskazuje ono maksymalną wartość przysłony obiektywu.
Otwór przysłony, zwany również współczynnikiem f, wyraża stosunek długości ogniskowej do średnicy otworu wpadającego światła. Aby to wyjaśnić: obiektyw f/1,8 przepuszcza dużo światła. Obiektyw f/5,6 przepuszcza go znacznie mniej. Im mniejsza jest liczba po literze f, tym obiektyw jest jaśniejszy.
Na obiektywie fotograficznym znajdą Państwo zatem dwa odrębne rodzaje informacji. Ogniskowa, wyrażona w milimetrach, określa pole widzenia. Przysłona, wyrażona w postaci f/x, określa jasność. Obiektyw 50 mm f/1,8 to obiektyw o ogniskowej 50 mm i maksymalnej przysłonie f/1,8. Obie wartości występują razem, ale nie odnoszą się do tego samego.
Jak wybrać i wykorzystać odpowiednią ogniskową w zależności od stylu fotografowania?
Wybór ogniskowej to nie tylko kwestia techniczna. Jest to również decyzja twórcza, która wpływa na sposób, w jaki ustawia się Pan/Pani względem obiektu oraz na to, co chce Pan/Pani przekazać za pomocą zdjęcia.
Krótkie, długie i standardowe ogniskowe: do każdego zastosowania odpowiedni obiektyw
Zazwyczaj wyróżnia się trzy główne grupy ogniskowych, z których każda ma swoje specyficzne cechy i preferowane obszary zastosowania.
Są to ogniskowe krótkie, zwane również szerokokątnymi, obejmujące wartości poniżej 35 mm. Zapewniają one szerokie pole widzenia i pozwalają uchwycić wiele szczegółów w kadrze. Stosuje się je przede wszystkim w fotografii krajobrazowej, architektonicznej lub podróżniczej. Nadają one scenom przestronności, podkreślają linie ucieczki i tworzą wrażenie zanurzenia się w otoczeniu. Na przykład obiektyw 24 mm lub 28 mm pozwoli Państwu uchwycić całą panoramę bez konieczności cofania się o kilka metrów.
Należy jednak zwrócić uwagę na efekt charakterystyczny dla obiektywów szerokokątnych. Im bardziej zbliżają się Państwo do obiektu przy użyciu krótkiej ogniskowej, tym bardziej proporcje ulegają zniekształceniu. Pierwsze plany są powiększone, a tło wydaje się odsunięte. Jest to zabieg twórczy, z którego wielu fotografów korzysta celowo, ale szczerze mówiąc, lepiej jest opanować tę technikę, zanim zacznie się ją stosować.
Ogniskowe standardowe, w zakresie od około 35 mm do 55 mm, odzwierciedlają zatem widzenie zbliżone do ludzkiego oka. Są uniwersalne, dyskretne i sprawdzają się w wielu sytuacjach. Ogniskowa 35 mm jest jednak szczególnie ceniona w fotografii ulicznej i reportażowej. Ogniskowa 50 mm nadaje się zarówno do portretów, jak i do fotografii codziennej. Ogniskowe te są często pierwszymi zalecanymi obiektywami dla fotografów pragnących wyostrzyć swoje spojrzenie, ponieważ nie powodują one wyraźnych zniekształceń.
W przypadku długich ogniskowych, powyżej 70 mm, umożliwiają one powiększenie obiektu i zmniejszenie pozornej odległości między płaszczyznami. Im dłuższa ogniskowa, tym bardziej tło wydaje się zbliżać do obiektu, tworząc efekt kompresji. Na przykład obiektyw 85 mm będzie bardzo ceniony w fotografii portretowej ze względu na korzystne oddanie rysów twarzy. Obiektyw 200 mm lub 400 mm jest niezbędny w fotografii przyrodniczej lub sportowej, gdzie fizyczne zbliżenie się do obiektu jest oczywiście niemożliwe.
Aby nieco pogłębić ten temat, można również poruszyć kwestię fotografii makro. W tym przypadku nieco wykraczamy poza typowe ramy ogniskowych. Obiektywy makro mają zazwyczaj ogniskową w zakresie od 60 mm do 180 mm, ale ich cechą charakterystyczną jest bardzo mała minimalna odległość ostrości, która pozwala fotografować obiekty znajdujące się w odległości zaledwie kilku centymetrów. Ogniskowa wpływa tutaj na odległość roboczą między obiektywem a obiektem. Obiektyw makro 100 mm pozwoli Państwu pozostać w większej odległości niż obiektyw makro 60 mm, co jest bardzo przydatne, aby nie spłoszyć owadów ani nie zasłaniać światła.
Jeśli chodzi o podróże, najważniejsza jest oczywiście wszechstronność. Obiektyw zmiennoogniskowy o zakresie 24–70 mm lub 18–55 mm zapewni Państwu dużą swobodę w przechodzeniu między fotografowaniem krajobrazów, portretów i scen z życia codziennego. Jeśli chcą Państwo podróżować z lekkim bagażem, zachowując jednocześnie elastyczność, warto pamiętać, że obiektyw stałoogniskowy o ogniskowej około 35 mm może wystarczyć do uchwycenia szerokiej gamy sytuacji.
Wybór obiektywu jest zatem zawsze kwestią równowagi między Państwa praktyką, ograniczeniami a kreatywnymi pragnieniami. Poświęcenie czasu na zrozumienie, co wnosi każda ogniskowa, oznacza zapewnienie sobie możliwości fotografowania z zamierzeniem, a nie z braku lepszego rozwiązania.
Ogniskowa – kompas dla Państwa spojrzenia
Ogniskowa to nie tylko parametr techniczny wygrawerowany na obiektywie, ale prawdziwe narzędzie narracji. Decyduje ona o Państwa relacji z obiektem, o tym, co ujmują Państwo w kadrze, oraz o emocjach, które Państwo przekazują.
Nie ma dobrych ani złych ogniskowych. Są ogniskowe dostosowane do tego, co chcą Państwo wyrazić, do chwili, którą chcą Państwo uwiecznić. Im więcej eksperymentują Państwo, tym bardziej rozwijają Państwo naturalny instynkt wyboru odpowiedniego obiektywu w odpowiednim momencie.
Techniki można się oczywiście nauczyć, ale spojrzenie kształtuje się z czasem, dzięki praktyce i ciekawości.
Dodaj komentarz